Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wpisał 21 maja 2025 r. obrzęd „Chodzenie po szczodrokach w Karczmiskach” na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Jest to nasza rodzima tradycja, kultywowana od ponad 100 lat w Karczmiskach Pierwszych i Drugich. Jesteśmy z tego dumni, gdyż niewiele gmin z województwa lubelskiego posiada taki wpis. Obrzęd odbywa się co roku 5 stycznia, w wigilię święta Trzech Króli. Tego dnia lokalne grupy kolędnicze – dzieci, młodzież i dorośli – odwiedzają domy mieszkańców, śpiewając charakterystyczne kolędy i przyśpiewki, często w lokalnej gwarze.
Kolędnicy, zwani scodrocarzami witają się okrzykiem: „Kożcie śpiwoć! Kożcie!”. Jeśli gospodarze odpowiadają „Śpiwojta!”, zapraszają ich do środka, gdzie składają życzenia i są częstowani słodyczami, owocami, pieniędzmi oraz wypiekanymi na tę okazję rogalikami – szczodrokami. Gościnność ma tu ogromne znaczenie – odwiedzający liczą na „szczodry dar” za to, że przynoszą nowinę o narodzeniu Jezusa i wypełniają dom kolędą.
W przypadku odmowy kolędnicy śpiewają żartobliwe przyśpiewki piętnujące skąpstwo, np.:
„Nie piekła, nie piekła
Pojechała na łopacie do piekła
Nie młóciuł, nie młóciuł,
By mu wicher stodoline przewrócił.”
Tradycja prawdopodobnie wywodzi się z przełomu XIX i XX wieku, gdy mieszkańcy prosili o pomoc w trudnych czasach, a w podzięce śpiewali kolędy. Obecnie chodzenie po szczodrokach to okazja do integracji, radości i pielęgnowania więzi społecznych. Choć obrzęd ewoluował, jego istota – wspólnotowość i gościnność – pozostaje niezmienna.
Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy aktywnie włączyli się w proces gromadzenia materiałów do wniosku, szczególne podziękowania kierujemy do Pani Ewy Nowaczek – przedstawiciela depozytariuszy oraz Pana Sławka Goliszka, który wniosek opracował i złożył w imieniu nas wszystkich.
Wpis na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego